Արցախgիների անձնագրերում «Ադրբեջան» ծննդավայրի նշման պատճառը ոչ թե միջազգային ստանդարտներն են, այլ՝ քաղաքական որոշումն ու նոր օրենքը. Արցախ Միություն


Արցախgիների անձնագրերում «Ադրբեջան» ծննդավայրի նշման պատճառը ոչ թե միջազգային ստանդարտներն են, այլ՝ քաղաքական որոշումն ու նոր օրենքը. Արցախ Միություն
Նոյեմբեր 20 23:49 2026

Արցախ Միությունը դատապարտում է ՀՀ ՆԳՆ Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության նոյեմբերի 19-ի պարզաբանումը՝ Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված և ՀՀ քաղաքացիություն ունեցող անձանց նոր կենսաչափական փաստաթղթերում ծննդավայրի դաշտում «Ադրբեջան» նշելու վերաբերյալ։ Ըստ Ծառայության՝ իբր դա պահանջում են Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպության (ICAO) 9303 և ISO 3166 ստանդարտները։

«Արցախ Միությունը ուսումնասիրել է հենց այդ ստանդարտները, ՀՀ օրենսդրությունը և միջազգային դատական ակտերը և հայտարարում է. ոչ ICAO-ն, ոչ էլ ISO-ն չեն պարտադրում արցախցիների անձնագրերում նշել «Ադրբեջան»։ Այդ պահանջը, հակասելով միջազգային ստանդարտներին ու դատական ակտերին, բխում է բացառապես ՀՀ իշխանությունների քաղաքական որոշումից ու ՀՀ նոր օրենքից, որը հնարավոր է և անհրաժեշտ է փոփոխել։

Միջազգային ստանդարտները թույլ են տալիս նշել միայն բնակավայրը. ICAO 9303 փաստաթղթի 3-րդ մասի 3.7 կետի համաձայն՝ ծննդավայրի նշումն անձնագրում պարտադիր չէ։ Եթե այն նշվում է, կարող են նշվել ավանը, քաղաքը, արվարձանը և/կամ պետությունը։ ISO 3166-ը կոդավորման ստանդարտ է. այն որոշում է, թե ինչպես գրել պետության անվանումը, բայց չի պահանջում, որ այն անպայման գրվի անձնագրում։ ICAO-ն հատուկ նշում է, որ ծննդավայրը նշելիս թողարկող պետությունը պետք է հաշվի առնի տվյալ պետության կամ տարածքի հետ կապված զգայուն հանգամանքները։

Նախկին օրենքն ամբողջությամբ համապատասխանում էր այդ ստանդարտներին. Վիճակը փոխվել է 2026 թ. մայիսի 11-ին ընդունված և հոկտեմբերի 30-ից ուժի մեջ մտած «Անձը հաստատող փաստաթղթի մասին» ՀՕ-210-Ն օրենքով, որը սահմանում է միայն «ծննդյան վայրը՝ պետությունը», ուստի բնակավայրը նշելու հնարավորությունն այլևս չկա։ Այսինքն՝ «Ադրբեջան» գրառումը հետևանք է ՀՀ օրենսդրի ընտրության, ոչ թե միջազգային պահանջի։ Հետևաբար այն կարող է և պետք է շտկվի նույն օրենսդրի կողմից։

Ծննդյան պահի պետությունը Ադրբեջանի Հանրապետությունը չի կարող լինել. Մինչև 1991 թ. ծնված արցախցիները ծնվել են Խորհրդային Միության տարածքում, իսկ անկախության տարիներին ծնված անձանց ծննդյան վկայականներում գրվել է կա՛մ Հայաստանի Հանրապետություն, կա՛մ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն։

Միջազգային իրավունքը բռնի տեղահանվածների ինքնության գրառումների մասին. Բռնի տեղահանված անձին պարտադրել իր փաստաթղթում նշել այն պետության անվանումը, որի գործողությունների հետևանքով նա լքել է իր ծննդավայրը, անհամաչափ միջամտություն է, երբ առկա են չեզոք և ստանդարտներին համապատասխանող այլընտրանքներ։

 Արցախ Միության պահանջները.

ՀՀ Կառավարությանը և Ազգային ժողովին՝ հրատապ խմբագրել «Անձը հաստատող փաստաթղթի մասին» օրենքի 3-րդ հոդվածի 5-րդ մասի 2-րդ կետը և վերականգնել նախկին օրենքով գործող կարգավորումը՝ «ծննդյան վայրը (պետությունը կամ անձի ցանկությամբ բնակավայրը)»։ Պետության նշումը չպետք է լինի պարտադիր։

Մինչև օրենքի փոփոխությունը՝ կասեցնել «Ադրբեջան» գրառմամբ փաստաթղթերի տրամադրումը այն անձանց համար, ովքեր դեմ են այդ գրառմանը, և «պետություն» դաշտը մեկնաբանել որպես ծննդյան պահի պետություն, որն արտացոլվել է տվյալ անձի ծննդյան վկայականում։

Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայությանը՝ հրապարակել ICAO 9303-ի կամ ISO 3166-ի այն կոնկրետ դրույթը, որը, իր կարծիքով, արգելում է բնակավայրի նշումը, ինչպես նաև տվյալներ «բնակավայր» գրառմամբ անձնագրերի հետ կապված սահմանային խնդիրների մասին։

ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանին՝ գնահատել նոր կարգավորման համաչափությունը և դիմել Սահմանադրական դատարան։

Արցախ Միությունը կոչ է անում այն հայրենակիցներին, ովքեր դեմ են «Ադրբեջան» գրառմանը, կենսաչափական փաստաթղթի համար դիմելիս Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայությանը ներկայացնել գրավոր դիմում և պահանջել հիմնավորված վարչական ակտ։ Միությունը պատրաստ է տրամադրել դիմումի օրինակելի ձև և իրավական աջակցություն։

Արցախցիների ծննդավայրը նրանց ինքնության ու արժանապատվության մասն է։ Հայաստանի Հանրապետությունը պետք է և կարող է հարգել այն՝ միաժամանակ մնալով լիովին համապատասխան միջազգային ստանդարտներին»,- նշված է հայտարարության մեջ։