2022 թվականին Պրահայում տեղի ունեցած վեհաժողովը ձևավորեց մի բանաձև, որը հետագայում կիրառվեց Արցախի դեմ։ Այդ բանաձևի հիմնական տարրերն էին՝ միջազգային հարթակում փակ համաձայնություններ, Արցախի կարգավիճակի հարցի դուրս մղում օրակարգից և միակողմանի զիջումներ՝ ի փոխարեն անորոշ խոստումների։ Այսօր Երևանում անցկացվող վեհաժողովը, ըստ վերլուծաբանների, կիրառում է նույն բանաձևը, սակայն այս անգամ Արցախի փոխարեն թիրախում Հայաստանի Հանրապետությունն է։
Պրահայի բանաձևի երեք հիմնական տարրերը
Առաջին տարրը բանակցությունների փակ ձևաչափն է, որտեղ բացակայում է հանրային վերահսկողությունը։ Երկրորդ տարրը հիմնախնդրի ապաքաղաքականացումն է, երբ անվտանգության հարցը ներկայացվում է որպես զուտ տեխնիկական խնդիր։ Երրորդ տարրը ժամանակի գործոնն է․ զիջումները կատարվում են անմիջապես, իսկ խոստացված «դիվիդենդները» հետաձգվում են անորոշ ապագայի վրա։
Ինչպես աշխատեց բանաձևը Արցախի դեպքում
Պրահայից հետո Արցախը կարճ ժամանակում հայտնվեց միջազգային մեկուսացման մեջ։ Լաչինի միջանցքի փակումը չարժանացավ համարժեք արձագանքի։ 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի ռազմական գործողության հետևանքով Արցախը լիովին անցավ Բաքվի վերահսկողության տակ, իսկ հայ բնակչությունը բռնի տեղահանվեց։
Այսօր Երևանում տեղի ունեցող վեհաժողովում, ըստ դիտարկումների, կիրառվում են նույն գործիքները․ կրկին փակ հանդիպումներ, որոնց մանրամասները չեն հրապարակվում, կրկին ձևակերպումներ, որոնցում բացակայում են Հայաստանի տարածքային ամբողջականության հստակ երաշխիքները, կրկին արտաքին միջնորդներ, որոնք ներկայացնում են ոչ թե Հայաստանի, այլ սեփական շահերը։ Տարբերությունն այն է, որ այս անգամ խոսքը ոչ թե Արցախի, այլ Հայաստանի սահմանների, տարանցիկ ուղիների և անվտանգության մեխանիզմների մասին է։
